Σύμφωνα με τον υφυπουργό Εξωτερικών του Ιράν, Καζέμ Γαριμπαμπαντί, η Τεχεράνη ξεκαθαρίζει ότι δεν προτίθεται να αποδεχθεί την επαναλειτουργία των Στενών χωρίς να ληφθούν υπόψη οι δικές της στρατηγικές και αμυντικές ανησυχίες. Το Ιράν θέτει έτσι ως προϋπόθεση ένα αυστηρότερο πλαίσιο για τον έλεγχο της ναυσιπλοΐας.

Η ιρανική αντιπρόταση

Η πρόταση του Ομάν, η οποία είχε τη στήριξη και άλλων χωρών της περιοχής, βασιζόταν στην αρχή της ισότιμης κατανομής των θαλάσσιων διαδρόμων και στο μοντέλο που εφαρμόζεται στα Στενά της Μαλάκκα.

Στόχος ήταν να δημιουργηθεί ένα καθεστώς ελεύθερης και ισότιμης διέλευσης, χωρίς να αποκτήσει μία πλευρά αποκλειστικό έλεγχο της ναυσιπλοΐας. Παράλληλα, τα διερχόμενα πλοία θα μπορούσαν να συνεισφέρουν εθελοντικά στη χρηματοδότηση υπηρεσιών που αφορούν τη ναυσιπλοΐα και την προστασία του περιβάλλοντος.

Η Τεχεράνη, ωστόσο, απέρριψε το συγκεκριμένο μοντέλο, υποστηρίζοντας ότι δεν αντιμετωπίζει τις μακροχρόνιες ανησυχίες της για την ασφάλεια και τη σταθερότητα στην περιοχή.

Η ιρανική αντιπρόταση είναι σαφώς πιο περιοριστική. Προβλέπει ότι η κυκλοφορία των πλοίων προς τη μία κατεύθυνση θα πραγματοποιείται αποκλειστικά μέσω των ιρανικών χωρικών υδάτων, ενώ στην αντίθετη κατεύθυνση ένα μέρος της διαδρομής θα περνά από τα ιρανικά ύδατα και το υπόλοιπο από την περιοχή που ελέγχει το Ομάν.

Παράλληλα, η Τεχεράνη υπογραμμίζει ότι δεν έχει αναγνωρίσει ποτέ τον λεγόμενο «νότιο διάδρομο» κατά μήκος των ακτών του Ομάν, στοιχείο που περιπλέκει ακόμη περισσότερο τις διαπραγματεύσεις.

Στο επίκεντρο τα τέλη διέλευσης

Πέρα από τον έλεγχο της ναυσιπλοΐας, σημαντικό μέρος της διαμάχης αφορά και το οικονομικό σκέλος.

Το Ιράν επιδιώκει ένα καθεστώς κοινής διαχείρισης των Στενών με το Ομάν, το οποίο ελέγχει την απέναντι πλευρά, ενώ παράλληλα θέλει να επιβάλει υποχρεωτικά τέλη για τις υπηρεσίες που παρέχονται στα διερχόμενα πλοία.

Η συγκεκριμένη απαίτηση βρίσκεται σε ευθεία σύγκρουση με τη θέση των ΗΠΑ. Η Ουάσιγκτον ζητά επιστροφή στο καθεστώς που ίσχυε πριν από την κρίση, όταν η διέλευση των πλοίων γινόταν ελεύθερα και χωρίς την καταβολή τέλους.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες θεωρούν οποιαδήποτε υποχρεωτική χρέωση για τη διέλευση παράνομη, γεγονός που μετατρέπει το ζήτημα από μια απλή ναυτιλιακή διαφωνία σε ευρύτερη γεωπολιτική αντιπαράθεση.

Κρίσιμο σταυροδρόμι για την ενέργεια

Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα επειδή το Ορμούζ αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς κόμβους στον πλανήτη. Η παρατεταμένη διακοπή της ναυσιπλοΐας θα μπορούσε να επηρεάσει όχι μόνο τις εξαγωγές πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο, αλλά και τις ροές LNG, με άμεσες συνέπειες για τις διεθνείς αγορές ενέργειας.

Για τις αγορές, το κρίσιμο πλέον δεν είναι μόνο το εάν θα ανοίξουν ξανά τα Στενά, αλλά με ποιους όρους θα λειτουργήσουν και ποιος θα έχει τον πραγματικό έλεγχο της διέλευσης.

Εάν οι διαπραγματεύσεις οδηγηθούν σε αδιέξοδο, η ενεργειακή αγορά θα βρεθεί αντιμέτωπη με έναν ακόμη παράγοντα αβεβαιότητας. Το πετρέλαιο, το LNG, τα ναύλα και τα ασφάλιστρα μεταφοράς θα μπορούσαν να παραμείνουν σε υψηλά επίπεδα, αυξάνοντας εκ νέου το κόστος για επιχειρήσεις και καταναλωτές.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι ότι οι διαφορές δεν αφορούν πλέον μόνο την επαναλειτουργία μιας θαλάσσιας οδού. Αφορούν κυριαρχία, ασφάλεια, έλεγχο των ενεργειακών ροών και οικονομικά ανταλλάγματα. Και όσο αυτές οι τέσσερις παράμετροι παραμένουν ανοικτές, η επιστροφή του Ορμούζ στην κανονικότητα παραμένει εξαιρετικά δύσκολη.